Η σεξουαλική δυσλειτουργία αποτελεί πρόβλημα που εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια του κύκλου της σεξουαλικής απόκρισης και εμποδίζει το άτομο να αντλήσει ικανοποίηση από τη σεξουαλική δραστηριότητα. Η αξιολόγηση της γυναικείας σεξουαλικής λειτουργίας συχνά περιπλέκεται από πολλούς παράγοντες, όπως η καταθλιπτική διάθεση, καθώς και από συνυπάρχουσες σωματικές ή ψυχιατρικές παθήσεις.
Η Viagra είναι εκλεκτικός αναστολέας της φωσφοδιεστεράσης τύπου 5 (PDE5), χορηγείται από το στόμα και είναι ευρέως γνωστή για την αποτελεσματικότητά της στη θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας στους άνδρες. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η Viagra ενδέχεται να βελτιώνει τη σεξουαλική υγεία των γυναικών που αντιμετωπίζουν σεξουαλικές δυσκολίες, όπως διαταραχές διέγερσης, και να συμβάλλει έμμεσα στη βελτίωση άλλων πτυχών της σεξουαλικής ζωής. Επιπλέον, έχει αποδειχθεί αποτελεσματική και καλά ανεκτή σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με διαταραχή σεξουαλικής διέγερσης, χωρίς συνυπάρχουσα υποδραστήρια σεξουαλική επιθυμία ή επιβαρυντικούς συναισθηματικούς, σχεσιακούς ή ιστορικούς παράγοντες κακοποίησης.
Σκοπός:Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η αξιολόγηση της επίδρασης της κιτρικής βιάγκρα στη γυναικεία σεξουαλική δυσλειτουργία.
Υλικά και Μέθοδοι:Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Ανδρολογίας και Γυναικολογίας των Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων Zagazig και Tanta κατά την περίοδο από τον Απρίλιο του 2017 έως τον Αύγουστο του 2020. Συμμετείχαν συνολικά 52 έγγαμες γυναίκες, οι οποίες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η Ομάδα 1 περιλάμβανε 26 ασθενείς που έλαβαν 50 mg Viagra κατά περίπτωση, ενώ η Ομάδα 2 αποτελούνταν από 26 ασθενείς που έλαβαν εικονικό φάρμακο. Αποτελέσματα:
Δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων όσον αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά και τις αρχικές βαθμολογίες του δείκτη FSFI. Ωστόσο, στην ομάδα της Viagra καταγράφηκε σημαντική βελτίωση της σεξουαλικής λειτουργίας μετά τη θεραπεία σε σύγκριση με την προ της θεραπείας κατάσταση. Μετά το τέλος της παρέμβασης, δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων ως προς τη συνολική σεξουαλική δυσλειτουργία, με εξαίρεση τον τομέα του οργασμού, όπου η ομάδα της Viagra παρουσίασε σαφώς ανώτερη βελτίωση.
Συμπεράσματα:Η κιτρική Viagra φαίνεται να αποτελεί αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή για γυναίκες που αντιμετωπίζουν δυσκολία στην επίτευξη οργασμού.
Συμπληρωματικό κείμενοΟι εκλεκτικοί αναστολείς της φωσφοδιεστεράσης τύπου 5 (PDE5), όπως η Viagra, δρουν αναστέλλοντας την αποδόμηση της κυκλικής GMP και ενδέχεται να βελτιώνουν τη σεξουαλική υγεία γυναικών με διαταραχές σεξουαλικής λειτουργίας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις διαταραχών διέγερσης, ενώ παράλληλα μπορεί να επηρεάζουν θετικά και άλλες διαστάσεις της σεξουαλικής ζωής. Έχει αποδειχθεί ότι η Viagra είναι αποτελεσματική και καλά ανεκτή σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με διαταραχή σεξουαλικής διέγερσης, χωρίς συνυπάρχουσα υποδραστήρια σεξουαλική επιθυμία ή επιβαρυντικούς συναισθηματικούς και ιστορικούς παράγοντες.
Παρά ταύτα, η βιβλιογραφία σχετικά με τη γυναικεία σεξουαλική δυσλειτουργία παραμένει περιορισμένη, ιδίως στον αραβικό και ευρύτερο μεσανατολικό χώρο. Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να καλύψει εν μέρει αυτό το κενό, αξιολογώντας προοπτικά την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της κιτρικής Viagra στη θεραπεία της γυναικείας σεξουαλικής δυσλειτουργίας.
Ασθενείς και Μέθοδοι Ομάδες ΑσθενώνΗ μελέτη πραγματοποιήθηκε στα Τμήματα Ανδρολογίας και Γυναικολογίας των Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων Zagazig και Tanta κατά το χρονικό διάστημα από τον Απρίλιο του 2017 έως τον Αύγουστο του 2020. Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 52 έγγαμες γυναίκες. Όλες οι συμμετέχουσες υπέγραψαν έντυπο ενημερωμένης συγκατάθεσης πριν από την ένταξή τους στη μελέτη. Οι ασθενείς κατανεμήθηκαν τυχαιοποιημένα σε δύο ομάδες. Η Ομάδα Α περιελάμβανε 26 γυναίκες που έλαβαν 50 mg Viagra κατά περίπτωση, ενώ η Ομάδα Β περιελάμβανε 26 γυναίκες που έλαβαν εικονικό φάρμακο. Η μελέτη σχεδιάστηκε ως προοπτική, διπλά τυφλή και ελεγχόμενη με placebo. Η ηθική έγκριση χορηγήθηκε από την Επιτροπή Δεοντολογίας (Institutional Review Board – IRB) της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Zagazig (IRB αριθμός 1965), Zagazig, Αίγυπτος, στις 3 Μαρτίου 2017.
Κριτήρια ΈνταξηςΣτη μελέτη εντάχθηκαν έγγαμες γυναίκες που παρουσίαζαν συμπτώματα σεξουαλικής δυσλειτουργίας για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών και δεν λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή για τη θεραπεία της γυναικείας σεξουαλικής δυσλειτουργίας.
Κριτήρια ΑποκλεισμούΑποκλείστηκαν ασθενείς με σεξουαλική δυσλειτουργία δευτεροπαθή σε τοπικές παθήσεις των γεννητικών οργάνων, με αμφιβληστροειδικές παθήσεις, με χρόνιες εξουθενωτικές νόσους ή ορμονικές διαταραχές. Επίσης, αποκλείστηκαν γυναίκες στις οποίες αντενδείκνυται η χορήγηση αναστολέων της φωσφοδιεστεράσης τύπου 5, όπως η Viagra, συμπεριλαμβανομένων ασθενών με σοβαρές αιματολογικές, νεφρικές ή ηπατικές διαταραχές, σοβαρές ψυχιατρικές παθήσεις (όπως μείζονα κατάθλιψη ή ψύχωση), ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου ή εμφράγματος του μυοκαρδίου, ή άλλης σημαντικής καρδιαγγειακής νόσου κατά τους τελευταίους έξι μήνες, καθώς και όσων λάμβαναν ταυτόχρονα νιτρώδη φάρμακα.
Μέθοδοι και ΣτόχοιΌλες οι συμμετέχουσες και στις δύο ομάδες υποβλήθηκαν σε λεπτομερή λήψη ιστορικού, το οποίο περιλάμβανε την ηλικία, το επίπεδο εκπαίδευσης, το επάγγελμα, τον τόπο κατοικίας, την ηλικία γάμου, ειδικές συνήθειες, ιατρικό και χειρουργικό ιστορικό, καθώς και το σεξουαλικό ιστορικό κατά τους τελευταίους έξι μήνες. Πραγματοποιήθηκε επίσης ενδελεχής γενική και τοπική κλινική εξέταση.
Οι εργαστηριακές εξετάσεις περιλάμβαναν γενική αίματος, έλεγχο ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας, μέτρηση σακχάρου αίματος και λιπιδαιμικό προφίλ.
Για την αξιολόγηση της σεξουαλικής λειτουργίας χρησιμοποιήθηκε ειδικό ερωτηματολόγιο 25 ερωτήσεων, σχεδιασμένο από τους ερευνητές. Ορισμένα ερωτήματα επιλέχθηκαν από τον Δείκτη Γυναικείας Σεξουαλικής Λειτουργίας (Female Sexual Function Index – FSFI), ενώ προστέθηκαν επιπλέον ερωτήσεις ώστε να εξυπηρετούν καλύτερα τους στόχους της μελέτης.
Ο FSFI έχει μέγιστη συνολική βαθμολογία 36, όπως φαίνεται στον Πίνακα 1. Πρόκειται για ένα ερωτηματολόγιο 19 ερωτήσεων, το οποίο έχει αναπτυχθεί ως σύντομο, πολυδιάστατο εργαλείο αυτοαξιολόγησης για την εκτίμηση των βασικών παραμέτρων της γυναικείας σεξουαλικής λειτουργίας. Είναι ψυχομετρικά αξιόπιστο, εύχρηστο και ικανό να διακρίνει μεταξύ κλινικών και μη κλινικών πληθυσμών. Το ερωτηματολόγιο έχει σχεδιαστεί και επικυρωθεί για τη διερεύνηση της γυναικείας σεξουαλικής λειτουργίας και της ποιότητας ζωής σε κλινικές μελέτες και επιδημιολογικές έρευνες.
Επιπλέον, συμπεριλήφθηκε ερωτηματολόγιο κατάθλιψης, προκειμένου να αποκλειστεί η ύπαρξη μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής. Το αποτέλεσμα ενσωματώθηκε στο συνολικό ερωτηματολόγιο αξιολόγησης ως ένα ενιαίο στοιχείο (Πίνακας 2).
Στατιστική ΑνάλυσηΤα δεδομένα που συλλέχθηκαν αναλύθηκαν στατιστικά με τη χρήση του λογισμικού SPSS (Statistical Package for Social Sciences), έκδοση 18.0 (SPSS Inc., Chicago, IL, ΗΠΑ).
ΑποτελέσματαΔεν διαπιστώθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων όσον αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά (Πίνακας 1). Παράλληλα, οι αρχικές βαθμολογίες των τομέων της σεξουαλικής λειτουργίας πριν από τη θεραπεία ήταν συγκρίσιμες μεταξύ των δύο ομάδων. Στην Ομάδα Α (ομάδα Viagra) παρατηρήθηκαν σημαντικές βελτιώσεις κυρίως στους τομείς της επιθυμίας, της λίπανσης, του οργασμού και της συνολικής ικανοποίησης (Πίνακας 2). Σε σύγκριση με την ομάδα placebo, η ομάδα θεραπείας υπερείχε στατιστικά μόνο στον τομέα του οργασμού μετά το τέλος της θεραπείας (Πίνακας 2).
ΣυζήτησηΗ σεξουαλική δυσλειτουργία ορίζεται ως οποιαδήποτε διαταραχή στον κύκλο της σεξουαλικής απόκρισης. Η οικογένεια, ως θεμελιώδης πυρήνας όλων των ανθρώπινων κοινωνιών, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο σεξουαλικό ένστικτο. Παρά τη σημασία της, τα προβλήματα της γυναικείας σεξουαλικής λειτουργίας έχουν λάβει σαφώς λιγότερη ερευνητική και κλινική προσοχή σε σύγκριση με τα αντίστοιχα ανδρικά, ιδιαίτερα στις αραβικές χώρες.
Η παρούσα μελέτη σχεδιάστηκε με σκοπό την αξιολόγηση της επίδρασης της κιτρικής Viagra στη γυναικεία σεξουαλική δυσλειτουργία. Το δείγμα αποτέλεσαν 52 γυναίκες που παρουσίαζαν συμπτώματα σεξουαλικής δυσλειτουργίας και κατανεμήθηκαν τυχαιοποιημένα σε δύο ισάριθμες ομάδες (ομάδα Viagra και ομάδα placebo), όπως περιγράφεται στη μεθοδολογία
Αγορά Viagra online στην Ελλάδα25mg 10 χάπια 23.99€ 25.19€ Προσθήκη στο καλάθι 25mg 20 χάπια
35.94€ 37.74€ Προσθήκη στο καλάθι 25mg 30 + 4 χάπια
45.69€ 47.97€
Σε γενικές γραμμές, η πλειονότητα των ασθενών που έλαβαν Viagra διέμενε σε αστικές περιοχές (53%). Όλες οι γυναίκες που συμμετείχαν στη μελέτη είχαν κάποιο επίπεδο εκπαίδευσης, το οποίο κυμαινόταν από τη δευτεροβάθμια έως την πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Οι γυναίκες με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο που ζούσαν σε αστικά περιβάλλοντα παρείχαν πιο ακριβείς και αξιόπιστες απαντήσεις σε σύγκριση με γυναίκες από πιο συντηρητικές οικογένειες ή αγροτικές περιοχές με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης. Το γεγονός αυτό αποδίδεται στη μειωμένη πρόσβαση στην πληροφόρηση και στο χαμηλότερο επίπεδο ευαισθητοποίησης. Αντίστοιχα, οι El-Gelany και Moussa κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το υψηλό μορφωτικό επίπεδο, η έκθεση στα μέσα ενημέρωσης και η διαβίωση σε εκσυγχρονισμένα αστικά κέντρα αποτελούν βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην αυξημένη γνώση θεμάτων αναπαραγωγικής υγείας.
Οι δύο υπό μελέτη ομάδες ήταν συγκρίσιμες ως προς τις αρχικές βαθμολογίες του FSFI σε όλους τους επιμέρους τομείς πριν από τη θεραπεία. Όσον αφορά την αυτόματη, μη προκληθείσα επιθυμία για σεξουαλική επαφή, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι τα δημογραφικά χαρακτηριστικά δεν είχαν ουσιαστική επίδραση στη γυναικεία σεξουαλικότητα και ότι οι δύο ομάδες ξεκινούσαν από παρόμοια βασικά επίπεδα πριν από την παρέμβαση. Το αποτέλεσμα αυτό συμφωνεί με τα συμπεράσματα των Spector και συνεργατών, οι οποίοι ανέφεραν ότι η σεξουαλική επιθυμία, ως στοιχείο της ανθρώπινης σεξουαλικότητας, παρουσιάζει σημαντική διακύμανση μεταξύ των ατόμων και επηρεάζεται έντονα από τις εκάστοτε συνθήκες.
Κατά τη σύγκριση της επίδρασης του τόπου κατοικίας στη γυναικεία σεξουαλική λειτουργία, η μελέτη κατέδειξε υψηλότερα ποσοστά στις αστικές περιοχές όσον αφορά τη συχνότητα των σεξουαλικών επαφών, την ικανότητα επίτευξης οργασμού, τη συνολική ικανοποίηση από τη σεξουαλική ζωή, καθώς και την πρακτική και τη γνώση της προγαμιαίας αυνανιστικής συμπεριφοράς. Αντίθετα, η συχνότητα εμφάνισης αυτόματης σεξουαλικής επιθυμίας δεν φάνηκε να επηρεάζεται από τον τόπο κατοικίας. Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι η σεξουαλική λειτουργία των γυναικών που ζουν σε πόλεις είναι συνολικά καλύτερη σε σύγκριση με εκείνες που κατοικούν σε αγροτικές περιοχές, γεγονός που πιθανόν σχετίζεται με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, καλύτερη σεξουαλική ενημέρωση ή ευνοϊκότερους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες.
Οι Christensen και συνεργάτες ανέφεραν ότι άνδρες και γυναίκες που αντιμετώπιζαν οικονομικές δυσκολίες, όπως η αδυναμία κάλυψης βασικών οικονομικών υποχρεώσεων, είχαν διπλάσια πιθανότητα να αναφέρουν σεξουαλικές δυσλειτουργίες σε σύγκριση με άτομα χωρίς οικονομικά προβλήματα. Στις γυναίκες, παρατηρήθηκε επίσης στατιστικά σημαντική αύξηση της συχνότητας σεξουαλικής δυσλειτουργίας με τη μείωση του εισοδήματος. Όσον αφορά την αυνανιστική πρακτική πριν από τον γάμο, αυτή ήταν συχνότερη μεταξύ των συμμετεχουσών που ζούσαν σε αστικές περιοχές.
Στην παρούσα μελέτη, το 53,85% των συμμετεχουσών διέμενε σε αστικές περιοχές και το 46,15% σε αγροτικές. Περίπου το 80,76% των γυναικών δήλωσε ότι δεν γνώριζε τι είναι ο αυνανισμός, εύρημα που μπορεί να αποδοθεί στις κοινωνικές παραδόσεις και τα ήθη, τα οποία σε μεγάλο βαθμό αποθαρρύνουν τη σεξουαλική αγωγή, ιδιαίτερα στις γυναίκες.
Οι Abdallah και συνεργάτες διαπίστωσαν ότι η σεξουαλική ικανοποίηση συσχετιζόταν με τον τόπο κατοικίας, καθώς το 26,4% και το 39,1% των γυναικών που ζούσαν σε πόλεις δήλωσαν πολύ και μέτρια ικανοποιημένες αντίστοιχα, σε σύγκριση με το 18,2% και το 20,5% των γυναικών που διέμεναν σε αγροτικές περιοχές. Σε ό,τι αφορά την αυνανιστική πρακτική πριν από τον γάμο, αυτή αναφέρθηκε από το 17,3% των αστικών κατοίκων έναντι του 11,4% των αγροτικών. Επιπλέον, το 59% των γυναικών στις πόλεις και το 54,5% στις αγροτικές περιοχές δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν τι είναι ο αυνανισμός.
Η παρούσα μελέτη δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων όσον αφορά τη βασική σεξουαλική επιθυμία ή τον οργασμό πριν από τη θεραπεία (Πίνακας 2). Παρόμοια αποτελέσματα αναφέρθηκαν και στη μελέτη των Omidi και συνεργατών στο Ιράν, όπου οι δύο ομάδες παρουσίαζαν συγκρίσιμες αρχικές μέσες τιμές σεξουαλικής λειτουργίας, σεξουαλικής ικανοποίησης και συζυγικής ικανοποίησης, καθώς και παρόμοια κατανομή παραγόντων και συχνότητα διαταραχών κατά την έναρξη της μελέτης.
Στο θεραπευτικό σκέλος της παρούσας μελέτης παρατηρήθηκε σαφής βελτίωση της σεξουαλικής δυσλειτουργίας, ιδιαίτερα στους τομείς της σεξουαλικής επιθυμίας, της διατήρησης της κολπικής λίπανσης, του οργασμού και της συνολικής ικανοποίησης. Όσον αφορά τη σεξουαλική επιθυμία, η πιο εμφανής μεταβολή καταγράφηκε στις γυναίκες που πριν από τη θεραπεία δεν ανέφεραν καθόλου εβδομαδιαία επιθυμία για σεξουαλική επαφή, με το ποσοστό αυτό να αυξάνεται από 0% σε 61,5% μετά τη χορήγηση της θεραπείας. Αντίστοιχα, στον τομέα του οργασμού, το ποσοστό των γυναικών που τον επιτύγχαναν λιγότερο από τις μισές φορές αυξήθηκε από 38,5% πριν από τη θεραπεία σε 84,6% μετά τη θεραπεία (Πίνακας 2).
Τα ευρήματα αυτά έρχονται σε αντίθεση με τη μελέτη των Dasgupta και συνεργατών, στην οποία 19 γυναίκες ολοκλήρωσαν τις δύο φάσεις της διπλά τυφλής μελέτης και 12 συμμετείχαν στη φάση ανοικτής επέκτασης. Στη συγκεκριμένη μελέτη, στατιστικά σημαντική βελτίωση μετά τη χορήγηση της βιάγκρα καταγράφηκε μόνο στον τομέα της λίπανσης κατά τη διάρκεια της διπλά τυφλής φάσης, χωρίς συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Αντιθέτως, οι Berman και συνεργάτες ανέφεραν αποτελεσματικότητα μόνο σε έναν δείκτη σεξουαλικής λειτουργίας και μόνο σε ένα μικρό υποσύνολο γυναικών χωρίς συνυπάρχουσα υποδραστήρια διαταραχή σεξουαλικής επιθυμίας (HSDD), οι οποίες είχαν επαρκή επίπεδα οιστραδιόλης και ελεύθερης τεστοστερόνης ή λάμβαναν θεραπεία υποκατάστασης με οιστρογόνα και/ή ανδρογόνα. Πιθανοί λόγοι για τη μη πειστική αποτελεσματικότητα της Viagra στις γυναίκες περιλαμβάνουν την ανεπαρκή οριοθέτηση των πληθυσμών μελέτης, τις διαφορές στη φυσιολογική ανταπόκριση στο φάρμακο μεταξύ ανδρών και γυναικών, καθώς και το ενδεχόμενο ο μηχανισμός δράσης να απαιτεί κεντρική και όχι αποκλειστικά περιφερική δράση. Επιπλέον, είναι πιθανό ότι η ασυμφωνία μεταξύ των φυσιολογικών και των υποκειμενικών παραμέτρων της γυναικείας σεξουαλικής εμπειρίας χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.
Η παρούσα μελέτη δεν ανέδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων μετά τη θεραπεία όσον αφορά τη συνολική αξιολόγηση της σεξουαλικής δυσλειτουργίας, με εξαίρεση τον τομέα του οργασμού που επιτυγχανόταν λιγότερο από τις μισές φορές. Στον συγκεκριμένο δείκτη, το ποσοστό ανήλθε σε 84,6% στην ομάδα της Viagra έναντι 30,8% στην ομάδα placebo. Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζονται από τη μελέτη των Leddy και συνεργατών, όπου 13 από τα 19 άτομα (68%) παρουσίασαν αύξηση ≥50% στη διόγκωση της κλειτορίδας σε σχέση με τη βασική τιμή, 30 λεπτά μετά τη χορήγηση Viagra ή placebo. Στα 60 λεπτά μετά τη χορήγηση, ανταπόκριση παρατηρήθηκε στο 89% των γυναικών που έλαβαν Viagra και στο 84% όσων έλαβαν placebo, χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά (p=0,3). Παράλληλα, οι Chivers και συνεργάτες χρησιμοποίησαν αυτοαναφερόμενα εργαλεία αξιολόγησης της σεξουαλικής λειτουργίας, τα οποία έδειξαν μικτά αποτελέσματα, ενώ μελέτες που εξέτασαν τις φυσιολογικές επιδράσεις των αναστολέων PDE5 στη γεννητική αγγειοσυμφόρηση κατέγραψαν σταθερά σημαντική επίδραση στη σεξουαλική απόκριση των γεννητικών οργάνων.
Η βελτίωση του FSFI στην Ομάδα Α ενδέχεται να σχετίζεται με αύξηση των επιπέδων ανδρογόνων, καθώς έχει προταθεί θετική συσχέτιση μεταξύ της λήψης Viagra και της αύξησης των επιπέδων τεστοστερόνης στο αίμα. Επιπλέον, η αύξηση της αιματικής ροής στην πύελο μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της λίπανσης, στη μείωση του πόνου κατά τη σεξουαλική επαφή και στη συνολική αύξηση της σεξουαλικής ικανοποίησης. Ωστόσο, οι Lo Monte και συνεργάτες υποστήριξαν ότι η κιτρική Viagra δρα κυρίως στα σωματικά φαινόμενα της διέγερσης και δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην πολυπλοκότητα των διαταραχών γυναικείας σεξουαλικής διέγερσης (FSADs). Παρ’ όλα αυτά, ενθαρρυντικά αποτελέσματα έχουν καταγραφεί σε ειδικές ομάδες ασθενών με δευτεροπαθείς FSADs, όπως γυναίκες με σακχαρώδη διαβήτη, πολλαπλή σκλήρυνση ή χρόνια χρήση αντικαταθλιπτικών, όπου η διαταραχή της γεννητικής διέγερσης σχετίζεται άμεσα με νευρολογική ή αγγειακή βλάβη.
Οι Kaplan και συνεργάτες ανέφεραν ότι οι μεταβολές που παρατηρήθηκαν μετά τη χορήγηση Viagra 100 αφορούσαν κυρίως τη λίπανση και την ευαισθησία του κόλπου και της κλειτορίδας. Κατά τη διερεύνηση της επίδρασης της Viagra στη γυναικεία σεξουαλική δυσλειτουργία, διαπιστώθηκε ότι το φάρμακο μπορεί να αυξάνει την κολπική αγγειοσυμφόρηση, χωρίς ωστόσο να επηρεάζει ουσιαστικά τη σεξουαλική διέγερση. Οι διαφοροποιήσεις αυτές στα αποτελέσματα μπορούν να αποδοθούν στον τρόπο και τη διάρκεια χορήγησης του φαρμάκου, στις μεθόδους αξιολόγησης της σεξουαλικής λειτουργίας, καθώς και στις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες των πληθυσμών που μελετήθηκαν. Επιπλέον, στις περισσότερες σχετικές μελέτες το μέγεθος του δείγματος ήταν μικρό, γεγονός που περιορίζει τη γενικευσιμότητα των συμπερασμάτων.
Περιορισμός της παρούσας μελέτης αποτελεί το γεγονός ότι περιέλαβε αποκλειστικά Αιγύπτιες γυναίκες, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διεξαγωγή περαιτέρω καλά σχεδιασμένων μελετών ώστε να διερευνηθεί εάν τα ίδια συμπεράσματα ισχύουν και για άλλες φυλετικές ή πολιτισμικές ομάδες. Από την άλλη πλευρά, στα πλεονεκτήματα της μελέτης συγκαταλέγονται το ικανοποιητικό μέγεθος του δείγματος και ο προοπτικός, τυχαιοποιημένος, διπλά τυφλός σχεδιασμός.
ΣυμπέρασμαΗ κιτρική Viagra φαίνεται να βελτιώνει τον οργασμό σε δείγμα Αιγύπτιων γυναικών με σεξουαλική δυσλειτουργία.
