ΔΕΠΥ

 

31-01-2009 

 

 

ΔΕΠΥ

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) είναι μια πάθηση στην οποία οι πάσχοντες παρουσιάζουν επίμονη διαταραχή της προσοχής και /ή υπερκινητικότητα-παρορμητικότητα, σε μεγαλύτερο βαθμό και συχνότητα από ό,τι παρατηρείται συνήθως σε άτομα ανάλογου επιπέδου ανάπτυξης.

Η ΔΕΠΥ προσβάλλει εκατομμύρια παιδιά και ενήλικες. Η ασθένεια, που είναι πιο κοινή στα παιδιά, συνήθως διαπιστώνεται κατά τα πρώτα σχολικά χρόνια. Σήμερα η ΔΕΠΥ προσβάλλει ποσοστό 3-7% περίπου του σχολικού πληθυσμού. Στα αγόρια παρουσιάζεται 3-4 φορές συχνότερα από ό,τι στα κορίτσια. Αν δεν δοθεί η πρέπουσα προσοχή, η ΔΕΠΥ μπορεί να συνεχιστεί σε όλη τη διάρκεια της εφηβείας και στην ενήλικη ζωή.

 

Οι έρευνες δείχνουν ότι παρουσιάζεται σε ποσοστό 2-4% των ενηλίκων. Η αναλογία ανάμεσα στα φύλα είναι περίπου 2 προς 1, με τους άνδρες να έχουν περισσότερες πιθανότητες να προσβληθούν από ΔΕΠΥ από ό,τι οι γυναίκες. Η βαρύτητα των συμπτωμάτων συχνά μειώνεται στους εφήβους και τους ενήλικες. Η άποψη ότι τα παιδιά ξεπερνούν τη ΔΕΠΥ μεγαλώνοντας, που επικρατεί στους κύκλους των επαγγελματιών, είναι εσφαλμένη. Η σωστή διάγνωση και η αποτελεσματική θεραπεία κατά την παιδική ηλικία είναι αποφασιστικής σημασίας, καθώς μπορεί να βοηθήσει στην αύξηση της αυτοεκτίμησης, στη βελτίωση των σχολικών και των κοινωνικών δεξιοτήτων, στην επίλυση των προβλημάτων συμπεριφοράς και στη μείωση των μακροπρόθεσμων συνεπειών της ΔΕΠΥ κατά την ενήλικη ζωή.

Μολονότι σήμερα υπάρχει πολύ καλύτερη πληροφόρηση, η ΔΕΠΥ εξακολουθεί να μην αναγνωρίζεται επαρκώς, αφού η διαταραχή δεν διαγιγνώσκεται σε περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις. Αλλά, ακόμα και όταν γίνεται διάγνωση της ΔΕΠΥ, λίγοι μόνο ασθενείς τελικά λαμβάνουν την κατάλληλη θεραπεία.

Όπως και σε άλλες χρόνιες διαταραχές, υπάρχουν πολλές θεραπείες που μπορούν να βοηθήσουν αποτελεσματικά στον έλεγχο των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι με ΔΕΠΥ έχουν φυσιολογική ή αυξημένη νοημοσύνη και ότι δεν είναι απαραίτητο τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ να αποτελέσουν εμπόδιο για μια επιτυχημένη ζωή. Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία στην παιδική ηλικία είναι το κλειδί για τη μεγιστοποίηση των θετικών αποτελεσμάτων και την ελαχιστοποίηση των αρνητικών μακροπρόθεσμων συνεπειών της ΔΕΠΥ στην ενήλικη ζωή. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ξεπερνούν τη ΔΕΠΥ μεγαλώνοντας, αλλά χάρη στη φαρμακευτική αγωγή ή σε ένα συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και συμπεριφορικής θεραπείας μπορούν να μάθουν να προσαρμόζονται, ώστε να έχουν μια πλήρη, παραγωγική ζωή. Η καλύτερη ενημέρωση των ασθενών για τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, η εκπαίδευση των γιατρών για να μπορούν να κάνουν σωστή διάγνωση και οι νέες επιστημονικές ανακαλύψεις παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην αντιμετώπιση αυτής της διαταραχής.

Οι νέες κατευθύνσεις της έρευνας υπόσχονται να βελτιώσουν περαιτέρω τη διάγνωση και τη θεραπεία. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν διάφορες μεθόδους για να συγκεντρώσουν νέες πληροφορίες για τη λειτουργία του εγκεφάλου στους ασθενείς με ΔΕΠΥ, προκειμένου να μάθουμε περισσότερα για τα αίτια της διαταραχής και να μπορέσουμε να βελτιώσουμε τις θεραπευτικές μεθόδους. Χάρη στις διαρκείς προσπάθειες των ερευνητών που μελετούν διάφορες πλευρές της ΔΕΠΥ, τα επόμενα χρόνια μπορούμε να αναμένουμε πολύ πιο θετικές προοπτικές για τα άτομα με αυτή τη χρόνια διαταραχή.

Αν θέλετε πιο εκτενείς πληροφορίες για τη ΔΕΠΥ, απευθυνθείτε στο γιατρό σας.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΕΠΥ;

Τα άτομα με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται να παραμείνουν συγκεντρωμένα, να μείνουν ακίνητα και να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους. Πιθανόν να βαριούνται πολύ γρήγορα και να κινούνται νευρικά ή να στριφογυρίζουν διαρκώς. Η συχνά διαλυτική συμπεριφορά τους στο σχολείο, στο σπίτι και στις παρέες δυσκολεύει τη συμμετοχή τους σε δραστηριότητες κάθε είδους. Εξαιτίας των συμπτωμάτων αυτών, τα παιδιά και οι έφηβοι με ΔΕΠΥ μπορεί να μην τα πηγαίνουν καλά ή και να αποτύχουν στο σχολείο, παρά τη φυσιολογική ή αυξημένη νοημοσύνη τους. Επιπλέον, η πλειονότητα των ατόμων με ΔΕΠΥ δουσκελεύονται να κάνουν και να διατηρήσουν φιλίες και συχνά νιώθουν μόνοι και παρεξηγημένοι.

Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ μπορούν να αντιμετωπιστούν και να ελεγχθούν, με την προϋπόθεση ότι έχει γίνει σωστή διάγνωση. Η κατανόηση των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ θα βοηθήσει τη διάγνωση.

Τα πιθανά συμπτώματα της ΔΕΠΥ μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες.

 

Συμπτώματα απροσεξίας Συμπτώματα υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας 1. Ο ασθενής συχνά δεν καταφέρνει να εστιάσει την προσοχή του/της σε λεπτομέρειες ή κάνει λάθη απροσεξίας στα σχολικά μαθήματα, στη δουλειά ή σε άλλες δραστηριότητες. 1. Συχνά κινεί νευρικά τα χέρια ή τα πόδια του ή στριφογυρνάει στην καρέκλα του. 2. Συχνά δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του/της ή να συμμετάσχει σε δραστηριότητες και παιχνίδια. 2. Σηκώνεται συχνά από τη θέση του στην τάξη ή σε άλλες περιστάσεις όπου απαιτείται να παραμείνει καθισμένος. 3.Συχνά φαίνεται να μην ακούει όταν του μιλάει κάποιος. 3. Συχνά τρέχει τριγύρω ή σκαρφαλώνει σε περιπτώσεις όπου αυτό είναι ανάρμοστο (σε εφήβους ή ενήλικες μπορεί να περιορίζεται σε υποκειμενικό αίσθημα κινητικής ανησυχίας). 4. Συχνά δεν ακολουθεί τις οδηγίες και δεν καταφέρνει να αντεπεξέλθει στα μαθήματα, στις δουλειές του σπιτιού ή στα καθήκοντά του στο χώρο εργασίας (όχι λόγω εναντιωματικής συμπεριφοράς ή έλλειψης κατανόησης των οδηγιών). 4. Συχνά δυσκολεύεται να παίξει ή να ασχοληθεί ήσυχα με ψυχαγωγικές δραστηριότητες. 5. Συχνά δυσκολεύεται να οργανώσει δουλειές και δραστηριότητες. 5.. Είναι συχνά υπερδραστήριος και υπερκινητικός. 6. Συχνά αποφεύγει, αντιπαθεί ή είναι απρόθυμος να ασχοληθεί με δουλειές που απαιτούν παρατεταμένη διανοητική προσπάθεια (όπως σχολικά μαθήματα και μελέτη). 6. Συχνά μιλάει αδιάκοπα. 7. Συχνά χάνει πράγματα που είναι απαραίτητα για δουλειές ή δραστηριότητες (π.χ. παιχνίδια, σχολικές εργασίες, μολύβια, βιβλία ή εργαλεία). 7. Συχνά βιάζεται να απαντήσει προτού ακούσει ολόκληρη την ερώτηση. 8. Η προσοχή του/της διασπάται συχνά από εξωτερικά ερεθίσματα. 8.Συχνά δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του. 9. Ξεχνάει συχνά πράγματα που σχετίζονται με καθημερινές δραστηριότητες. 9. Συχνά διακόπτει τους άλλους ή παρεμβαίνει σε συζητήσεις.

Η διάγνωση της ΔΕΠΥ είναι πολύπλοκη και απαιτεί τη συλλογή πληροφοριών από διάφορες πηγές, όπως γονείς, γιατρούς και δασκάλους. Για να μπορέσει να γίνει διάγνωση, πρέπει οι γονείς και οι δάσκαλοι να περιγράψουν στο γιατρό τις χαρακτηριστικές συμπεριφορές που παρατηρούν (για περίοδο τουλάχιστον έξι μηνών) και απαιτείται η συνεργασία και του ίδιου του παιδιού, πέρα από την εξέταση από το γιατρό.

Σημείωση: Οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν στόχο να υποκαταστήσουν την κλινική και ψυχολογική εξέταση από αρμόδιους επαγγελματίες υγείας με εμπειρία στη διάγνωση και/ή στη θεραπεία της ΔΕΠΥ.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΔΕΠΥ;

Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η ΔΕΠΥ δεν οφείλεται σε κάποιο μεμονωμένο αίτιο Οι παράγοντες που θεωρείται ότι σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ είναι τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί. Αν και τα αίτια της ΔΕΠΥ δεν είναι απολύτως σαφή, διαθέτουμε αρκετά στοιχεία από μελέτες, που εφαρμόζουν προηγμένες τεχνικές απεικόνισης του εγκεφάλου, για να υποστηρίξουμε ότι παρατηρούνται κάποιες ανωμαλίες στην εγκεφαλική λειτουργία των ατόμων με ΔΕΠΥ.

 

ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

 

Μελέτες που χρησιμοποίησαν την τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET), μια τεχνική απεικόνισης του εγκεφάλου που χρησιμοποιεί μια ραδιενεργή σκιαγραφική ουσία για να απεικονίσει τη χημική δραστηριότητα του εγκεφάλου, έχουν δείξει ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα υγιή άτομα και στα άτομα με ΔΕΠΥ. Ο υποκείμενος παθοφυσιολογικός μηχανισμός που προκαλεί τη ΔΕΠΥ δεν έχει κατανοηθεί ακόμα πλήρως.

Έχει γίνει η υπόθεση ότι υπάρχει κάποια ανισορροπία στις χημικές ουσίες του εγκεφάλου και πιο συγκεκριμένα στους νευροδιαβιβαστές που μεταφέρουν τα μηνύματα στον εγκέφαλο. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων χρησιμοποιείται ως ερευνητικό μέσο και δεν είναι κατάλληλη για διαγνωστικούς σκοπούς.

 

ΓΕΝΕΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Η ΔΕΠΥ μπορεί να προκληθεί από κάποια κληρονομική βιοχημική διαταραχή, από ανώμαλη ανάπτυξη του εμβρύου που επηρεάζει τις περιοχές του εγκεφάλου που ελέγχουν την προσοχή και την κίνηση, από τοξικές ουσίες (π.χ. μόλυβδο) και από διαταραχές της ανάπτυξης.

Επιπλέον, κακώσεις του κεφαλιού που μπορεί να προκαλέσουν εγκεφαλικές βλάβες πιθανώς να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ΔΕΠΥ. Ακόμη, η ΔΕΠΥ τείνει να εμφανίζεται σε μέλη της ίδιας οικογένειας, γεγονός που δείχνει ότι τα γονίδια ίσως παίζουν κάποιο ρόλο.

Σημαντικά στοιχεία από μελέτες σε πληθυσμούς διδύμων, υιοθετημένων και οικογενειών δείχνουν ότι γενετικοί παράγοντες σχετίζονται με την ανάπτυξη της ΔΕΠΥ. Στις μελέτες αυτές, περίπου οι μισοί γονείς που έπασχαν από ΔΕΠΥ είχαν ένα παιδί με την ασθένεια. Ποσοστό 10-35% των παιδιών με ΔΕΠΥ είχαν ένα συγγενή πρώτου βαθμού με ΔΕΠΥ. Οι έρευνες δεν επιβεβαιώνουν τις ευρέως διαδεδομένες απόψεις ότι η ΔΕΠΥ προκαλείται από υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης, χημικά πρόσθετα τροφίμων, υπερβολική παρακολούθηση τηλεόρασης ή πλημμελή άσκηση του γονεϊκού ρόλου.

ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠΥ;

Η διάγνωση της ΔΕΠΥ είναι σύνθετη και βασίζεται στον αριθμό, στη διάρκεια και στο ιστορικό των συμπτωμάτων, καθώς και στο βαθμό στον οποίο επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Επιπλέον απαιτείται σωματική ιατρική εξέταση του ατόμου και συνεκτίμηση πληροφοριών που θα συγκεντρωθούν από διάφορα πρόσωπα, προκειμένου να αποκλειστούν άλλα πιθανά αίτια των συμπτωμάτων.

 

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΤΥΠΟΙ ΤΗΣ ΔΕΠΥ

Το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV) περιέχει κριτήρια για τη διάγνωση της ΔΕΠΥ.

Τα κριτήρια αυτά ορίζουν ότι:

 

·        Τουλάχιστον 6 συμπτώματα απροσεξίας και/ή τουλάχιστον 6 συμπτώματα υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας του παραπάνω πίνακα είναι παρόντα για 6 τουλάχιστον μήνες και είναι πιο συχνά και σοβαρά από ό,τι παρατηρείται συνήθως σε άτομα ανάλογου επιπέδου ανάπτυξης.

·        Ορισμένα από αυτά τα συμπτώματα ήταν παρόντα πριν από την ηλικία των επτά ετών.

·        Ορισμένα από αυτά τα συμπτώματα είναι παρόντα σε δύο τουλάχιστον περιβάλλοντα (π.χ. στο σχολείο / εργασία και στο σπίτι).

·        Υπάρχουν σαφή στοιχεία για σημαντική αδυναμία του ατόμου να λειτουργήσει σε καθημερινά πλαίσια.

Με βάση την επικράτηση ενός ή περισσοτέρων από τα κύρια συμπτώματα, δηλαδή της απροσεξίας και της υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας, διακρίνονται τρεις τύποι ΔΕΠΥ:

 

·        Τύπος Κυρίως Απροσεξίας: Αν 6 ή περισσότερα συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής (αλλά λιγότερα από 6 συμπτώματα υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας) επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες. Ο τύπος αυτός είναι γνωστός και ως ΔΕΠ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής).

·        Τύπος Υπερκινητικότητας-Παρορμητικότητας: Αν 6 ή περισσότερα συμπτώματα υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας (αλλά λιγότερα από 6 συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής) επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες.

·        Συνδυασμένος Τύπος: Αν 6 ή περισσότερα συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής και 6 ή περισσότερα συμπτώματα υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες. Αυτός είναι ο πιο κοινός τύπος ΔΕΠΥ στα παιδιά και τους εφήβους.

 

ΓΝΩΡΙΣΤΕ ΠΟΤΕ ΝΑ ΖΗΤΗΣΕΤΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

Η διαπίστωση ότι ένα παιδί ή έφηβος πάσχει από ΔΕΠΥ δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στη συμπτωματολογία, αλλά απαιτεί εκτίμηση από έναν παιδοψυχίατρο ή παιδίατρο με ειδίκευση στη ΔΕΠΥ. Οι ειδικοί κάνουν τη διάγνωση αξιολογώντας τη συμπεριφορά του παιδιού σε συνδυασμό με την ενδελεχή σωματική ιατρική εξέταση και τη συνεκτίμηση των πληροφοριών που συγκεντρώνουν από τους γονείς και τους δασκάλους. Επιπροσθέτως, πρέπει να αποκλειστούν άλλα ιατρικά προβλήματα όπως προβλήματα όρασης και ακοής, αναιμία, αλλεργίες, διαταραχές του θυρεοειδή  ,ελλείματα διατροφής καθώς και πιθανές αναπτυξιακές δυσκολίες.

Μια από τις δυσκολίες στη διάγνωση της ΔΕΠΥ είναι ότι πολλά από τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται και σε άλλους περιστασιακούς/περιβαλλοντικούς παράγοντες άγχους ή είναι συνηθισμένα και σε πολλές άλλες ψυχικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρηθεί εσφαλμένα ότι οφείλονται σε ΔΕΠΥ συμπτώματα που έχουν προκληθεί από γεγονότα όπως η αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος, η μετακόμιση σε κάποια άλλη περιοχή, ένα διαζύγιο ή εργασιακές δυσκολίες. Επίσης πρέπει να αποκλειστούν ως πιθανές αιτίες των συμπτωμάτων άλλες ψυχικές παθήσεις, όπως οι μαθησιακές δυσκολίες, συμπεριφορικά προβλήματα, διαταραχές της διάθεσης ή αγχώδεις διαταραχές. Επειδή η ΔΕΠΥ τείνει να είναι οικογενής, ένα ενδελεχές οικογενειακό ιατρικό ιστορικό μπορεί να δώσει στοιχεία για την πάθηση του παιδιού.

 

Για τη διευκόλυνση της διάγνωσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν Κλίμακες Αξιολόγησης της Συμπεριφοράς, τις οποίες θα συμπληρώσουν οι γονείς και οι δάσκαλοι. Αυτές οι κλίμακες αξιολόγησης βοηθούν να διαπιστωθεί πώς λειτουργεί το παιδί στο σπίτι και στο σχολείο σε σύγκριση με άλλα παιδιά.

Για να διαπιστωθεί αν ένας ενήλικας πάσχει από ΔΕΠΥ απαιτείται μια πλήρης αξιολόγηση από έναν ειδικό. Πέρα από την αξιολόγηση των παρόντων συμπτωμάτων, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί το σχολικό και συμπεριφορικό ιστορικό της παιδικής ηλικίας του ασθενή.

Πολύ συχνά, στους ενήλικες με ΔΕΠΥ δεν είχε γίνει σωστή διάγνωση όταν ήταν παιδιά. Δεδομένου ότι η ασθένεια φαίνεται να παρουσιάζει κάποια κληρονομικότητα, η ΔΕΠΥ συχνά διαπιστώνεται για πρώτη φορά σε ενήλικες αφού γίνει η διάγνωση στο παιδί τους. Παρόλο που πολλές φορές χρησιμοποιούνται και άλλοι κατάλογοι συμπτωμάτων στην εξέταση ενηλίκων για ΔΕΠΥ, τα κριτήρια DSM-IV θεωρούνται σήμερα τα εγκυρότερα. Πέρα από την υπερκινητικότητα που τείνει να μειώνεται, πολλοί ενήλικες ασθενείς εξακολουθούν να παρουσιάζουν αρκετά από τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, όπως νευρικότητα, προβλήματα οργανωτικότητας, παρορμητικότητα και δυσκολίες κοινωνικοποίησης. Σε ενήλικες με ΔΕΠΥ μπορεί να αποσπάται εύκολα η προσοχή τους, να δυσκολεύονται να μείνουν συγκεντρωμένοι και να κάνουν μελλοντικά σχέδια, ενώ μπορεί να αδυνατούν να ολοκληρώσουν πράγματα. Έχουν συχνές διακυμάνσεις στη διάθεσή τους και είναι ευέξαπτοι. Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι ενήλικες με ΔΕΠΥ μπορεί να αντιμετωπίζουν επαγγελματικές δυσκολίες.

 

ΦΡΟΝΤΙΖΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΕΠΥ: ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ (RESOURCE TOOLKIT), ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΔΙΕΘΝΩΣ.

Η διάγνωση και θεραπεία των παιδιών με ΔΕΠΥ προϋποθέτει τη συγκέντρωση πληροφοριών από τους γονείς και τους δασκάλους και μπορεί να διευκολυνθεί με τη χρήση κάποιων κλιμάκων και άλλων εργαλείων.

Το εγχειρίδιο «Φροντίζοντας παιδιά με ΔΕΠΥ: Ένα Πακέτο Εργαλείων και Πληροφοριών (Resource Toolkit) για Κλινικούς Επαγγελματίες, της Αμερικανικής Παιδιατρικής Ακαδημίας, περιέχει διάφορες κλίμακες αξιολόγησης και εργαλεία για γιατρούς, γονείς και εκπαιδευτικούς, που βοηθούν τη διάγνωση.

Το Πακέτο αυτό προσφέρει επίσης υποστηρικτικές πληροφορίες για τους γονείς σχετικά με το πώς να χειριστούν το παιδί τους στο σπίτι, να βοηθήσουν στη θεραπεία του και να παρακολουθήσουν την εξέλιξη του παιδιού τους και τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Τα εργαλεία αυτά συνοδεύονται από ένα Πληροφοριακό Πακέτο που μπορούν να προμηθεύσουν οι γιατροί στους εκπαιδευτικούς προκειμένου να παρακολουθήσουν τη συμπεριφορά στην τάξη, να αποκτήσουν καλύτερη γνώση της διαταραχής και να βοηθήσουν στη θεραπεία του μαθητή τους.

Παρακάτω θα βρείτε μια σειρά εκτεταμένων αρχείων με πληροφορίες και εργαλεία που μπορείτε να τα χρησιμοποιήσετε οι ίδιοι ή να τα διανείμετε σε γονείς και εκπαιδευτικούς που ασχολούνται είτε με παιδιά που πάσχουν από ΔΕΠΥ είτε με παιδιά στα οποία δεν έχει γίνει διάγνωση ακόμα.

Για να ανοίξετε και να διαβάσετε τα αρχεία PDF χρησιμοποιήστε τους παρακάτω συνδέσμους. Θα χρειαστείτε ένα πρόγραμμα ανάγνωσης αρχείων PDF για να δείτε το περιεχόμενο του Πακέτου. Για να δείτε το περιεχόμενο του Πακέτου, θα πρέπει να έχετε εγκατεστημένο στον υπολογιστή σας το δωρεάν πρόγραμμα Acrobat Reader.

Εισαγωγικά αρχεία: 
Επιστολή του δρος Joe M. Sanders 
Φροντίζοντας παιδιά με ΔΕΠΥ: Ένα Πακέτο Εργαλείων και Πληροφοριών (Resource Toolkit) για Κλινικούς Επαγγελματίες

Αξιολόγηση και Διάγνωση: 
NICHQ ADHD Αρχική Φόρμα Αξιολόγησης Πρωτοβάθμιας Φροντίδας (Primary Care Initial Evaluation Form) 
NICHQ Κλίμακα Αξιολόγησης Vanderbilt (Vanderbilt Assessment Scale) – Εργαλείο Γονέων (PARENT Informant) 
NICHQ Κλίμακα Αξιολόγησης Vanderbilt (Vanderbilt Assessment Scale) – Εργαλείο Δασκάλων (TEACHER Informant) 
NICHQ Αξιολόγηση Παρακολούθησης Vanderbilt (Vanderbilt Assessment Follow-Up) – Εργαλείο Γονέων (PARENT Informant) 
NICHQ Αξιολόγηση Παρακολούθησης Vanderbilt (Vanderbilt Assessment Follow-Up) – Εργαλείο Δασκάλων (TEACHER Informant) 
Οδηγίες Συμπλήρωσης Κλιμάκων Αξιολόγησης για τις NICHQ Vanderbilt Κλίμακεςs

Παράδειγμα συμπληρωμένης φόρμας: 
NICHQ Κλίμακα Αξιολόγησης Vanderbilt (Vanderbilt Assessment Scale) – Εργαλείο Γονέων (PARENT Informant)

Συνοδευτική επιστολή για εκπαιδευτικούς: 
Συνοδευτική επιστολή για εκπαιδευτικούς

Εργαλεία για γονείς και εκπαιδευτικούς για την παρακολούθηση και φροντίδα του παιδιού: 
Έχει το παιδί μου ΔΕΠΥ; 
Αξιολογώντας το παιδί σας για ΔΕΠΥ 
Για γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ 
Τι μπορώ να κάνω όταν το παιδί μου έχει προβλήματα ύπνου; 
Πρακτικές συμβουλές στους γονείς για τη σχολική μελέτη στο σπίτι 
Η συνεργασία με το σχολείο του παιδιού σας

Υποδείγματα πλάνων για διαχείριση της ΔΕΠΥ: 
Έχει το παιδί μου ΔΕΠΥ; 
Πλάνο διαχείρισης ΔΕΠΥ – Υπόδειγμα 2 
Πώς να καθιερώσετε μια Κάρτα Καθημερινής Αναφοράς Σχολείου-Σπιτιού

Χρήσιμες πληροφορίες στο Διαδίκτυο για ειδικό υγειονομικό προσωπικό που μπορείτε να το προμηθεύσετε στους γονείς και δασκάλους του ασθενή σας:

 

ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΠΥ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΘΕΣΙΜΕΣ;

 

Στόχος κάθε θεραπείας για τη ΔΕΠΥ είναι να μεταβάλλει τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές που δυσχεραίνουν τις καθημερινές και μαθησιακές δραστηριότητες του παιδιού.

Υπάρχουν δύο κυρίως προσεγγίσεις για τη θεραπεία και τον έλεγχο των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ:

1. Τροποποίηση της συμπεριφοράς (που περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία και συμβουλευτική)

2. Φαρμακευτική αγωγή

Σύμφωνα με μια μεγάλη κλινική μελέτη, η συνδυαστική προσέγγιση, που χρησιμοποιεί τα φάρμακα παράλληλα με τη συμπεριφορική θεραπεία, κρίθηκε η καλύτερη ως προς την αποτελεσματικότητα και το βαθμό ικανοποίησης των γονιών. Στις περιπτώσεις που οι ασθενείς ακολούθησαν μόνο μία από τις μεθόδους αυτές, μεγαλύτερη βελτίωση των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ επιτεύχθηκε με τη φαρμακευτική αγωγή.

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα φαρμάκων που μπορούν να ελέγξουν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ και να βελτιώσουν πραγματικά την ποιότητα ζωής του ασθενή. Είναι σημαντικό να συζητήσετε με το γιατρό σας τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.

 

ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΗ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΔΕΠΥ;

Σύμφωνα με εκατοντάδες μελέτες που έχουν γίνει τα τελευταία 30 χρόνια, τα διεγερτικά φάρμακα  είναι ασφαλή και αποτελεσματικά στη θεραπεία της ΔΕΠΥ. Ακόμη, οι έρευνες δείχνουν ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ που λαμβάνουν τα καλύτερα διαθέσιμα φάρμακα έχουν μικρότερες πιθανότητες να αναπτύξουν στο μέλλον κατάχρηση ουσιών, σε σύγκριση με τους ασθενείς που λαμβάνουν περιορισμένη ή καθόλου φαρμακευτική αγωγή.

 

ΠΟΣΟ ΣΥΧΝΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΙΡΝΩ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ;

 

ΚΛΑΣΙΚΑ ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Επειδή τα κλασικά διεγερτικά φάρμακα επιδρούν στα συμπτώματα γρήγορα αλλά τα αποτελέσματά τους διαρκούν μόνο τρεις-τέσσερις ώρες, η θεραπεία συνήθως απαιτεί τη λήψη του φαρμάκου έως και τρεις φορές την ημέρα για να διατηρηθεί η επίδρασή τους.

 

ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Η λήψη του φαρμάκου πολλές φορές την ημέρα μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την εναλλαγή πολύ υψηλών και πολύ χαμηλών επιπέδων του φαρμάκου στο αίμα. Επιπλέον, η λήψη του φαρμάκου στο μέσον την ημέρας μπορεί να φέρει τον ασθενή σε δύσκολη θέση. Κατά συνέπεια, πολλά παιδιά, έφηβοι και ενήλικες με ΔΕΠΥ δεν παίρνουν τα φάρμακά τους στο σχολείο ή στη δουλειά.
Σήμερα υπάρχουν καινούργια φάρμακα τα οποία λαμβάνονται μία φορά τη μέρα. Ορισμένα από τα φάρμακα αυτά καλύπτουν τις εργάσιμες ώρες, ενώ άλλα έχουν ακόμα μεγαλύτερο χρόνο αποτελεσματικότητας, μέχρι 12 ώρες, καλύπτοντας έτσι και τις απογευματινές δραστηριότητες, όπως τη μελέτη στο σπίτι. Έτσι δεν υπάρχει ανάγκη για επισκέψεις στο ιατρείο του σχολείου ή για διακοπή της εργασίας για τη λήψη του φαρμάκου, που μπορεί να φέρουν τον ασθενή σε δύσκολη θέση και η λήψη του φαρμάκου γίνεται πιο εύκολη.
Επιπλέον, κάποια φάρμακα είναι ειδικά σχεδιασμένα ώστε να απελευθερώνουν ομαλά τη δραστική ουσία σε όλη τη διάρκεια της μέρας, ελαχιστοποιώντας έτσι τις μεγάλες εναλλαγές υψηλών και χαμηλών συγκεντρώσεων που παρατηρούνται με άλλα φάρμακα.
Στα νεότερα διεγερτικά φάρμακα κατατάσσονται τα εξής: υδροχλωρική μεθυλφαινυδάτη (OROS methyphenidate HCl), μεθυλφαινυδάτη (methyphenidate) και θειική δεξτροαμφεταμίνη (dextroamphetamine sulphate).

Μιλήστε με το γιατρό σας για να μάθετε περισσότερα για τα καινούργια, μεγαλύτερης διάρκειας φάρμακα κατά της ΔΕΠΥ.

 

ΜΕ ΠΟΣΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΠΑΙΡΝΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΠΥ;

 

Με πόση συνέπεια παίρνει το παιδί σας τα φάρμακά του για τη ΔΕΠΥ; 
Πόσο συμμορφώνεται το παιδί σας; 
Ο όρος «συμμόρφωση» αναφέρεται στο βαθμό που ένας ασθενής τηρεί τη θεραπεία που του έχει συσταθεί. 
Αν η θεραπεία περιλαμβάνει φάρμακα, είναι σημαντικό ο ασθενής να παίρνει τη σωστή δόση σε τακτά χρονικά διαστήματα, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.

ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ Η ΔΕΠΥ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΑΦΕΣ;

Σε κοινωνικό επίπεδο, τα παιδιά με ΔΕΠΥ συχνά δυσκολεύονται να αναπτύξουν καλές σχέσεις με πρόσωπα κύρους και συνομηλίκους τους. Η διαταραχή δεν επηρεάζει μόνο το παιδί που πάσχει, αλλά και την οικογένειά του.

 

Σχέσεις ενός παιδιού με ΔΕΠΥ με πρόσωπα κύρους και συνομηλίκους

Τα παιδιά με ΔΕΠΥ πολλές φορές χαρακτηρίζονται ανυπάκουα ή «πεισματάρικα». Αυτό συχνά οφείλεται στο ότι δυσκολεύονται να μείνουν συγκεντρωμένα και στο ότι χάνουν σημαντικά κομμάτια μιας συζήτησης ή των οδηγιών που τους δίνονται. Ένα παιδί που παρουσιάζει συμπτώματα ΔΕΠΥ συχνά νιώθει ότι το μεταχειρίζονται άδικα. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό μπορεί να είναι αλήθεια. Για παράδειγμα, σε μια σχολική τάξη, ο δάσκαλος μπαίνει και βρίσκει όλα τα παιδιά να κάνουν φασαρία. Εκτός από το παιδί με τη ΔΕΠΥ, όλα τα άλλα παιδιά σταματούν αμέσως ό,τι κάνουν. Το παιδί με τη ΔΕΠΥ μπορεί να μη δει το δάσκαλο να μπαίνει στην τάξη και όταν τον δει δεν είναι σε θέση να σταματήσει αμέσως την ανάρμοστη συμπεριφορά. Κατά συνέπεια, ο δάσκαλος μαλώνει μόνο το παιδί με τη ΔΕΠΥ. Η ΔΕΠΥ μπορεί να δυσχεράνει ιδιαίτερα τις παιδικές φιλίες ή τις σχέσεις με συνομηλίκους.

Η απόρριψη από τους συνομηλίκους ή η έλλειψη στενών φίλων συμβάλλουν στο γεγονός ότι πολλά από τα παιδιά αυτά συχνά νιώθουν μόνα και παρεξηγημένα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα παιδιά αυτά μπορεί επίσης να κινδυνεύουν περισσότερο να εκδηλώσουν άγχος, διαταραχές της διάθεσης, κατάχρηση ουσιών και εγκληματικότητα κατά την εφηβεία. Δεν γνωρίζουμε ακόμα πλήρως πώς ακριβώς συμβάλλει η ΔΕΠΥ στα κοινωνικά προβλήματα. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά με ΔΕΠΥ του τύπου κυρίως ελλειμματικής προσοχής συχνά θεωρούνται από τους συνομηλίκους τους ντροπαλά ή απόμακρα. Οι έρευνες δείχνουν ότι η επιθετική συμπεριφορά στα παιδιά με συμπτώματα παρορμητικότητας/υπερκινητικότητας μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στην απόρριψή τους από τους συνομηλίκους. ʼλλοι παράγοντες που μπορούν να συντελέσουν στην απόρριψη από τους συνομηλίκους είναι η αδυναμία του παιδιού να ελέγξει τις παρορμήσεις του, να περιμένει τη σειρά του και να ακολουθήσει οδηγίες και η φλυαρία του.

 

Συνέπειες της ΔΕΠΥ για την οικογένεια του παιδιού

Όταν γίνει διάγνωση ΔΕΠΥ σε ένα παιδί, πολλοί γονείς μπορεί να ανησυχήσουν ή να ταραχτούν, ενώ άλλοι μπορεί να ανακουφιστούν εφόσον έχει βρεθεί η αιτία για τα προβλήματα του παιδιού τους. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν οι γονείς ότι η ΔΕΠΥ δεν είναι αποτέλεσμα «κακής γονεϊκής φροντίδας» και ότι υπάρχει ένα ευρύ φάσμα θεραπειών που βοηθούν στον έλεγχο των συμπτωμάτων. Δεν είναι εύκολο να είναι κανείς γονιός ενός παιδιού με ΔΕΠΥ. Οι δυσκολίες και το στρες μπορεί να είναι πολύ έντονα. Η ανάγκη για διαρκή και στενή επίβλεψη από πλευράς των γονιών μπορεί να προκαλέσει τεράστια πίεση στη ζωή της οικογένειας. Είναι γνωστό ότι στις οικογένειες που έχουν ένα παιδί με ΔΕΠΥ, οι γονείς βιώνουν αυξημένα συναισθήματα αποτυχίας και απογοήτευσης, έχουν συχνότερες συγκρούσεις με τον/τη σύζυγο και μεγαλύτερες πιθανότητες να καταλήξουν σε διαζύγιο. Η συνύπαρξη με ένα παιδί με ΔΕΠΥ μπορεί να προκαλεί ταραχή και αναστάτωση στα άλλα παιδιά της οικογένειας. Ορισμένα από τα παιδιά αυτά μπορεί να μαλώνουν και να γίνονται ανυπάκουα επειδή εξεγείρονται απέναντι στην κατάσταση που επικρατεί στην οικογένεια. Τα άτομα με ΔΕΠΥ έχουν ανάγκη από οργάνωση και σταθερότητα στη ζωή τους. Οι διακοπές, οι αργίες και άλλα ιδιαίτερα γεγονότα μπορεί να διαταράξουν τη σταθερότητα αυτή και να προκαλέσουν καταστάσεις στρες. Για να αποφευχθεί αυτό, μπορεί να φανεί πολύ χρήσιμο αν οι γονείς ενημερώσουν το παιδί εκ των προτέρων για το τι πρόκειται να συμβεί. Οι γονείς θα πρέπει να αποσπούν την προσοχή του παιδιού όταν αναστατώνεται υπερβολικά και να παρεμβάλλουν στιγμές εκτόνωσης της πλεονάζουσας ενέργειας.

 

ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ Η ΔΕΠΥ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ;

 

Συμπεριφορικά προβλήματα, κακή οργάνωση και μαθησιακές δυσκολίες

Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ –δυσκολία του παιδιού να μείνει ακίνητο, να συγκεντρωθεί και να ακούσει– μπορεί να κάνουν το σχολείο δύσκολο για ένα παιδί με ΔΕΠΥ. Παρόλο που τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι με ΔΕΠΥ έχουν φυσιολογική ή αυξημένη νοημοσύνη, σε ποσοστό 40-60% παρουσιάζουν σοβαρές μαθησιακές δυσκολίες. Αντιμετωπίζουν προβλήματα απόδοσης στο σχολείο λόγω κακής οργάνωσης, παρορμητικότητας/υπερκινητικόητας και διάσπασης της προσοχής. Ως αποτέλεσμα, πολλά παιδιά και έφηβοι με ΔΕΠΥ έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να «μείνουν» στην ίδια τάξη, να εγκαταλείψουν το σχολείο και να παρουσιάσουν χαμηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις. Ωστόσο, με το σωστό συνδυασμό κατάλληλων εκπαιδευτικών πρακτικών και θεραπείας, συμπεριλαμβανομένης της φαρμακευτικής αγωγής και της συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας, οι επιπτώσεις αυτές μπορούν να αποφευχθούν.

 

Η σταθερότητα και η οργάνωση μπορούν να διευκολύνουν ένα παιδί με ΔΕΠΥ να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του σχολείου

Η οργάνωση, η συγκρότηση και η σταθερότητα αποτελούν βασικά στοιχεία για τη ζωή των ατόμων με ΔΕΠΥ. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους να αποκτήσει σταθερές συνήθειες στο σπίτι και να τους παράσχουν ένα τακτικό, οργανωμένο περιβάλλον. Μπορούν να μάθουν στο παιδί πώς να οργανώνει τη μελέτη του και πώς να ξεπερνά την εσωτερική αποδιοργάνωσή του. Για παράδειγμα, η χρήση μιας καθημερινής λίστας και αυτοκόλλητων σημειωμάτων ως οπτικών υπενθυμίσεων μπορούν να βοηθήσουν τους εφήβους να οργανώσουν τη μελέτη τους.
Η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες μπορεί να βελτιώσει τις κοινωνικές δεξιότητες και την αυτοεκτίμηση του παιδιού και να το βοηθήσει να εκτονώσει την περίσσια ενέργεια.

 

Ο ρόλος του δασκάλου

Ορισμένα παιδιά και έφηβοι με ΔΕΠΥ μπορεί να ενταχθούν σε κάποια τάξη ειδικής αγωγής για όλες ή ορισμένες σχολικές ώρες. Ωστόσο, τα περισσότερα παιδιά μπορούν να ενταχθούν σε μια κανονική τάξη με την προϋπόθεση ότι υπάρχει καλή συνεργασία μεταξύ των γονιών του παιδιού και του σχολείου. Ο δάσκαλος παίζει σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση ενός παιδιού με ΔΕΠΥ. Οι τακτικές επαφές με τους εκπαιδευτικούς είναι ουσιώδους σημασίας για την αξιολόγηση των μεταβολών στη συμπεριφορά του παιδιού. 
Για να αντεπεξέλθει στην τάξη, το παιδί με ΔΕΠΥ συχνά χρειάζεται να μάθει τεχνικές για να ελέγχει την προσοχή και τη συμπεριφορά του. Ο δάσκαλος πρέπει να γνωρίζει πώς να χειριστεί και να τροποποιήσει τη συμπεριφορά του παιδιού, π.χ. επιβραβεύοντας και ενθαρρύνοντάς το. Επιπροσθέτως, ο δάσκαλος μπορεί να βοηθήσει χρησιμοποιώντας σωστές διδακτικές τεχνικές με έμφαση στους κανόνες, στην οργάνωση, στις σταθερές συνήθειες, λέγοντας στους μαθητές από πριν τι πρόκειται να μάθουν, δίνοντας γραπτές αλλά και προφορικές οδηγίες, επανεξετάζοντας τις οδηγίες, καταγράφοντας τα βιβλία και το υλικό που θα χρειαστούν οι μαθητές για μια εργασία, χρησιμοποιώντας εποπτικό υλικό κλπ. Όλες αυτές οι μέθοδοι μπορεί να διευκολύνουν τους αποδιοργανωμένους μαθητές με ελλειμματική προσοχή να αντεπεξέλθουν στο σχολείο και να τους βοηθήσουν να πετύχουν.

 ΠΗΓΗ : http://www.janssen-cilag.gr/

Για την αναμετάδωση 
Μάριος Ανδρέου
Παιδίατρος
Υπεύθυνος ΚΠΜ